موسس مرکز بررسی‌های اسلامی

شريعتمدارى، آيت ‏الله علامه طباطبائى و بزرگانى ديگر تلمذ نمود و به دريافت اجازاتى در امور حسبيّه (منوط به اذن فقها) نائل آمد. در مراحل علمى بالاتر، ایشان درجه اجتهاد و اجازه نقل حديث را از علماء و مراجع بزرگ نجف و قم و مشهد، از جمله امام خمينى و آيات عظام : سيدابوالقاسم خوئى، سيدشهاب ‌الدين نجفى مرعشى، سيدمحمدكاظم شريعتمدارى، سيدمحمدهادى ميلانى، سيدمحمدصادق روحانى و آيت ‏الله شيخ آقا بزرگ تهرانى، آيت‏ الله شيخ مرتضى حائرى، آيت‏ الله سيداحمد زنجانى، آيت ‏الله ميرزا عبدالجواد جبل عاملى، آيت ‏الله ميرزا ابوالفضل زاهدى قمى و ديگران، دریافت نمود.

استاد بیش از 80 جلد کتاب به زبان فارسی و عربی (علاوه بر صدها مقاله در نشريات اسلامى ايران و جهان اسلام) تألیف کرده اند كه بيش از 40 جلد آن، تاكنون بارها در داخل و خارج منتشر شده و بعضى از آن ها بيش از 30 بار تجديد چاپ شده اند. علاوه بر تأليفات و ترجمه‏ ها، 120 جلد كتاب ديگر نيز با تحقيق، توضيح و يا مقدمه و اشراف ايشان در ايران و ايتاليا و مصر و ... چاپ و منتشر شده است .

از جمله آثار استاد، ترجمه و تحقيق «امام على صداى عدالت انسانى» استاد جرج جرداق در 5 جلد و 3000 صفحه است كه تاکنون ده ها بار و در ده‌ ها هزار نسخه چاپ شده است. تدوين و تحقيق و نشر مجموعه آثار سيدجمال ‏الدين حسينى (افغانى) در 10 جلد، در بيش از 3000 صفحه در ايران و مصر، يكى از خدمات ارزنده دیگر استاد و در واقع، محصول نيم قرن تلاش و كوشش و تحقيق و بررسى در كشورهاى اسلامى و عربى است. مجموعه «حركت ‏هاى اسلامى معاصر» در 20 جلد (تاكنون 10 جلد آن چاپ شده است)، «اسناد نهضت اسلامى ايران» در 10 جلد (6 جلد آن تاكنون انتشار يافته است) و «مجموعه آثار استاد علامه طباطبائى» در 24 جلد از جمله آثارى است كه استاد در تأليف، جمع ‌آورى یا تحقيق و ويرايش آن ها زحمت و رنج فراوان را پذيرا شده است.

علاوه بر تأليفات و ترجمه‏ هاى خود ايشان، استاد همواره در تدوين و تنقيح و نشر آثار اساتيدى چون : آيت ‏الله كاشف ‏الغطا، علامه سيدمحمدحسين طباطبائى، حاج سراج انصارى، سيدمحمد محيط طباطبائى، سيدغلامرضا سعيدى، محمد نخشب و... كوشا بوده و خدمات ارزنده‏ اى را در حفظ فرهنگ اسلامى و نشر انديشه اصيل اسلامى ارائه داده است. و به همين دليل است که استاد محمدرضا حكيمى ايشان را «فرهنگبان كوشا» ناميده اند. (3)

بيشتر كتاب ‏ها و آثار خود استاد خسروشاهى در زمينه مسائل فرهنگی، اجتماعى و سياسى مورد نياز جامعه اسلامى است. اين آثار به تصديق اهل خرد، در روشنگرى نسل جوان معاصر، بى شك تأثير بسزایی داشته است.

استاد از سال 1332 شمسی و تاكنون، با اغلب مطبوعات اسلامى از جمله : مكتب اسلام، مكتب تشيع، معارف جعفرى، راه حق، نداى حق، وظيفه، مجموعه حكمت، نور دانش، آيين اسلام، مسلمين، آستان قدس، نسل نو، نسل جوان، استوار، پيكار انديشه، مهد آزادى و ... همكارى داشته است كه نتیجه این همکاری درج صدها مقاله در این مطبوعات مى ‏باشد. پس از پيروزى انقلاب، استاد بيشترين همكارى قلمى را با روزنامه «اطلاعات» دارد.

استاد خسروشاهی در سطح جهانى، با شركت در كنفرانس ‏ها و كنگره‏ هاى اسلامى در كشورهاى اروپايى و اسلامى، از جمله پاكستان، مصر، الجزایر، عربستان، سوريه، قطر، تركيه، لبنان، ايتاليا، انگليس، آلمان، سوئيس و ...به ‌عنوان نماينده امام خمينى و يا نماينده حوزه علميه قم فعال بوده است. (4)

در مسئله تقريب بين مذاهب اسلامى، آيت ‏الله خسروشاهی از نيم قرن پيش، از پيشگامان اين حركت اصلاحى به ‏شمار مى ‏رود. مكاتبات ايشان با علامه شيخ محمدتقى قمى - مؤسس دارالتقريب قاهره – گواه این سابقه بلند است. در این راستا، استاد با اغلب حركت ‏هاى اسلامى معاصر و رهبران آن ها در سراسر جهان اسلام، ارتباط و پيوند نزديكى داشته است. (5)

استاد خسروشاهی در سال 1352 شمسى، «مركز بررسی هاى اسلامى قم» را به عنوان مرکزی وابسته به حوزه علميه قم، تأسيس و به ثبت رساند و سپس در سال 1361، «مركز فرهنگى اسلامى اروپا» را در رم -ايتاليا- تأسيس نمود. هر كدام از اين دو مؤسسه ده‌ ها كتاب ارزشمند در زمينه ‏هاى اسلامى، از جمله قرآن مجيد و نهج ‌البلاغه را به زبان‌ هاى عربى، انگليسى، ايتاليايى، آلمانى و … ترجمه و منتشر کرده اند که اين اقدام در نشر فرهنگ اسلامى در سطح دنيا، از ارزش بالایی برخوردار است .

فعاليت‏ هاى سياسى استاد از سال 1332 شمسی پس از آشنايى نزديك با آيت ‏الله كاشانى، آيت‏ الله طالقانى و شهيد نواب صفوى آغاز گرديد. به همين دليل، از همان دوران تا زمان پيروزى انقلاب اسلامى، بارها در قم، تهران و تبريز دستگير، زندانى و يا تبعيد شده كه آخرين آن تبعيد به «انارك» يزد به مدت سه سال بود كه مرحوم آيت ‏الله پسنديده و حضرت آيت‏ الله ناصر مكارم شيرازى نیز در آنجا حضور داشتند و با آغاز انقلاب اسلامى همگی آزاد شدند.

استاد پس از پيروزى انقلاب اسلامى، نخست به مدت 2 سال، به ‏عنوان نماينده امام خمينى ‏(ره) در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى فعال بود (6) و سپس به عنوان سفیر ايران در واتيكان انتخاب شده و به مدت 5 سال، در این سمت به فعاليت پرداخت. تأسيس «مركز فرهنگى اسلامى اروپا» در رم و تأسيس دو ماهنامه انگليسى زبان اینكوایرى (Inquiry) و افريكن ايونتس (Aferican Events) و هفته نامه عربى «العالم» در لندن - با همكارى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى- از آثار اين دوره است. در مدت حضور ایشان در ايتاليا، علاوه بر چاپ و نشر ترجمه قرآن مجيد و نهج‌البلاغه به زبان ايتاليايى و نشر ماهنامه ‌اى به نام «جهان نو» به ايتاليايى، طی مدت 5 سال جمعاً 162 كتاب و نشريه به زبان ‏هاى فارسى، عربى، انگليسى، ايتاليایى و فرانسوى منتشر و در سراسر جهان توزيع شد .

در دوره اقامت سه ساله در قاهره به‏ عنوان رئيس نمایندگی جمهوری اسلامی ايران، علاوه بر حضور در محافل علمى - سياسى و سخنرانى و مصاحبه تلويزيونى و مطبوعاتى و ده ها نوبت ملاقات با شيخ الازهر و مقامات علمى - سياسى مصر، بیش از 50 جلد كتاب و نشريه درباره انقلاب اسلامى ايران، تشيع و اهل بيت (علیه السلام) تأليف و يا با همكارى و مساعدت ایشان در مصر منتشر گرديد كه اين خود خدمت بزرگى در راستاى‏ وحدت و تقريب بين مذاهب اسلامى است.

مهمترين اين آثار : «نهج ‏البلاغه» با مقدمه استاد و شرح شيخ محمد عبده، «اهل البيت فى مصر»، «صحيفه سجاديه»، «حقيقة علاقة عبدالناصر بالثورة الاسلامية فى ايران»، «عبدالله‏ بن ‏سبا بين الواقع والخيال»، «ادعية اهل البيت»، «الامام على بن ابيطالب»، «الامام الحسين»، «الامام جعفر الصادق»، «الطريق الى مذهب آل البيت» و «عقيدتنا» است.

استاد خسروشاهی علاوه بر زبان فارسى، عربى، تركى آذرى و ترکی استامبولى به زبان انگليسى و ايتاليايى هم آشنايى دارد و پس از مراجعت از واتيكان، ضمن ادامه اشتغال در وزارت امور خارجه به عنوان مشاور وزير، در دانشگاه‌ هاى تهران، از جمله دانشكده حقوق و علوم سياسى و دانشكده روابط بين ‏الملل وزارت امور خارجه به تدريس پرداخت.

استاد به مدت شش سال، با انتشار فصلنامه پـُرارج «تاريخ و فرهنگ معاصر» به نشر حقايق و روشن ساختن زواياى تاريك تاريخ معاصر ايران و جهان اسلام در چندين هزار صفحه پرداخت كه بى‏ شك اين فصلنامه فرهنگى تاريخى به مثابه يك منبع مستند، همواره مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

هم چنین، ويژه ‏نامه هايى زير نظر ايشان از سوى مركز بررسی هاى اسلامى منتشر شد كه قرار بود بالغ بر پنجاه جلد گردد، ولى متأسفانه به علت مسافرت به خارج از کشور و اشتغالات دیگر، تاکنون فقط 3 جلد از آن ها منتشر شده است. انتشار مرتب هفته ‏نامه «بعثت» كه هم ‏اكنون وارد سی و پنجمین سال انتشار خود شده و تاكنون بیش از 1500 شماره از آن منتشر شده است - و همچنان انتشار آن ادامه دارد - از دیگر فعاليت‏ هاى فرهنگى استاد است .

مركز بررسی هاى اسلامى- قم
(گروه تاريخ - رجال معاصر)